Een stukje geschiedenis
De Gele keizer
Ver voor onze jaartelling, tijdens de dynastie van de Gele Keizer (die rond de zevenentwintigste eeuw voor Christus moet hebben geregeerd) en misschien nog eerder, werd Chinese Geneeskunde in het oosten bij de behandeling van allerlei ziekten en kwalen. De kennis ervan werd mondeling overgedragen van vader op zoon. Pas duizenden jaren later verschenen belangrijke teksten, waaronder Huang Di Nei Jing (letterlijk: Handboek der Moeilijkheden), en het Handboek der Materia Medica van de Hemelse Landbouwer.
De Boeken
De Huang Di Nei Jing is
het vroegste handboek over Chinese Geneeskunde, waarvan het grootste
deel werd geschreven tijdens de periode der Oorlogvoerende Staten (403
v. Chr.-221 v. Chr.). Volgens de traditie wordt het toegeschreven aan
de mythische Gele Keizer. De Huang Di Nei Jing bestaat uit twee delen,
de SU Wen (Eenvoudige Vragen) en de Ling Shu (Spirituele As) met elk
een tachtig hoofdstukken.
De Su Wen handelt
over de theorie van de Chinese Geneeskunde waaronder de fysiologie, de
pathologie, de oorzaken van ziekten, het verloop der Meridianen en de
diagnose.
De Ling Shu is gewijd aan de accupunctuur en de moxibustie en
beschrijft de negen types van naalden, de naaldtechniek, de functies
van de punten en de behandeling van verschillende ziekten.
De Nan Jing werd
eveneens geschreven tijdens de periode der Oorlogvoerende Staten of
misschien tijdens de Han dynastie (206 v. Chr.-220 na Chr.). Het
bestaat uit eenentachtig hoofdstukken en geeft toelichting over zekere
onderwerpen die in de Huang Di Nei Jing slechts in het kort beschreven
worden. Het vestigde de praktijk van polsanmese op de radiale slagader,
handelde over het begrip Poort van het Leven en introduceerde de regels
voor het gebruik van de vijf Commando- of Transportpunten (Shu Xue) van
alke Meridiaan. Het introduceerde eveneens het begrip van tonificatie-
en dispersiepunten volgens de generatiecyclus van de vijf Elementen.
Tot op de dag van vandaag wordt er gebruik gemaakt van deze eeuwenoude
boeken.
Aan de Chineese Geneeskunde ligt een ingewikkelde filosofie ten
grondslag. Centraal staat het idee van de dualiteit, de Yin-Yang gedachte.
Yin en Yang zijn de twee elkaar aanvullende polen die altijd in relatie
tot elkaar en het universum staan. Deze tegenstellingen zijn geen
krachten of stoffelijke deeltjes. Ze zijn beter te omschrijven als
namen die gebruikt worden om te verklaren hoe het voortdurende proces
van natuurlijke verandering in elkaar zit. In algemene zin is Yin
geassocieerd aan koude, duisternis, rust, vrouwelijk. Yang is het
symbool voor warmte, licht, activiteit, mannelijk. Relatief aan elkaar
betekent dat Yin en Yang niet zonder elkaar voorkomen. Er is geen koude
zonder warmte, geen duisternis zonder licht en geen Yin zonder Yang.
Yin en Yang zijn in evenwicht, doch niet op en statische manier.
De dynamiek van het evenwicht tussen Yin en Yang wordt beschreven in de vijf elementenleer.
Door minutieuze observaties leerden de grondleggers van de Chinese
Geneeskunde, dat cycli uit de natuur sterke overeenkomsten vertonen met
de cycli in het menselijk lichaam. De vijf elementen Water, Hout, Vuur,
Aarde en Metaal houden elkaar in stand. Water zorgt ervoor dat het hout
kan groeien, hout voedt het vuur, het hieruit ontstane as voedt de
aarde en de aarde brengt de grondstoffen voort, zoals metaal. Deze vijf
elementen vonden de Chinezen terug in het lichaam, in de organen. Zo
staat water voor de organen nieren en blaas, Hout voor lever en
galblaas, Vuur voor het hart en dunne darm, Aarde voor milt en maag en
Metaal voor longen en dikke darm.
De elementen onderhouden zo gezegd een moederkind relatie.
Volgens de Chinese geneeskunde, is er een functioneel stelsel van vier
ineengevlochten hoofd categorieën namelijk; Substanties, Jing
Luo, Zang Fu en Weefsels.
De Substanties
De vijf Fundamentele Substanties van het
menselijk lichaam vormen de basisprincipes van het Chinese systeem.
Ieder aspect van de Chinese medische leer krijgt echter pas betekenis
als het in verband wordt gebracht met de reële verschijnselen,
symptomen en patronen die zich bij mensen kunnen voordoen. De ware aard
van Qi (Energie),
Xue (Bloed),
Jing (Essentie),
Shen (Geest) en
Jin Ye
(Lichaamsvloeistoffen) wordt pas echt duidelijk in
duizenden disharmonische patronen.
Qi
Het begrip Qi is essentieel voor het
Chinese medische denken, maar geen enkel woord kan de betekenis ervan
volledig weergeven. Men kan zeggen dat alles in het universum,
organisch of anorganisch, is samengesteld en bepaald door Qi. Noch
klassieke, noch moderne Chinese teksten houden theoretische
beschouwingen over de aard van Qi, en evenmin wordt geprobeerd het
begrip te definiëren. Qi wordt functioneel opgevat. Het gaat
erom wat het doet.
Functies van Qi:
* Qi is de bron en begeleider van elke beweging in het lichaam.
* Qi beschermt het lichaam.
* Qi is de bron van harmonische transformaties in het lichaam.
* Qi regelt het behoud van de lichaamsstoffen en organen.
* Qi verwarmt het lichaam.
Bloed
Bloed betekent in de Chinese medische terminologie iets anders dan in
het Westen. Hoewel er soms een overeenkomst is met de rode vloeistof
die in de westerse geneeskunde bloed genoemd wordt, zijn de
eigenschappen en functies die het Bloed heeft, niet altijd dezelfde.
De belangrijkste functie van het Bloed is voortdurend te circuleren
door het lichaam, waarbij het zijn taak in het lichaam te voeden,
gezond te houden en op zekere hoogte de verschillende lichaamsdelen te
bevochtigen. Bloed stroomt hoofdzakelijk door de bloedvaten maar ook
door de meridianen.
Jing
Jing, dat men het beste kan vertalen als Essentie, is de stof die ten
grondslag ligt aan aan het organisch leven. Het is de bron van
organische veranderingen. Algemeen beschouwd als vloeistofachtig, is
Jing ondersteunend en voedend werkzaam, en de basis van voortplanting
en ontwikkeling.
Er zij twee bronnen van Jing en tegelijkertijd zijn dat ook de
kenmerken ervan. Prenataal Jing erft men van zijn ouders. In feite is
bevruchting het samensmelten van het Jing van de ouders. Ieder mens
heeft een uniek prenataal Jing, dat zijn of haar groeipatroon bepaalt.
De kwantiteit en de kwaliteit van Prenataal Jing staat al bij de
geboorte vasten bepaalt samen met het Oorspronkelijke Qi constitutie en
lichaamsbouw.
De tweede bron en verschijningsvorm van Jing is Postnataal Jing. Dit
ontstaat uit de gezuiverde delen van het opgenomen voedsel. Postnataal
Jing voegt voortdurend levenskracht toe aan het Prenatale Jing. Samen
vormen zij de totale Jing van het lichaam. Jing is een stof die het
hele organisme bezielt en dit zo de mogelijkheid biedt tot
ontwikkeling, vanaf de conceptie tot de dood.
Wanneer Jing disharmonisch is kan het voorkomen dat het lichaam niet
volledig tot rijping komt, dat voortplanting onmogelijk is, dat zich
seksuele stoornissen voordoen, of dat er voortijdige veroudering
plaatsvindt. Wat men in het Westen een aangeboren afwijking noemt, is
vaak een onregelmatigheid van Jing.
Shen
Shen kan het beste vertaald worden als
Bezieling. Zoals Jing de bron van het leven is en Qi aktiviteit en
beweging in het leven mogelijk maakt, zo is Shen de levenskracht achter
de Jing en Qi. Zoals levende en levenloze bewegingen aangeven dat er Qi
is, en instinctmatige organische processen Jing uitdrukken, zo duidt
het menselijk bewustzijn op de aanwezigheid van Shen. Bij een gezond
mens is Shen het vermogen van de geest om ideeën te
ontwikkelen en het verlangen om te leven. Wanneer Shen niet in harmonie
is verliezen de ogen hun glans en zijn de gedachte verward. Extreme
disharmonie in een Shen-patroon kan leiden tot bewusteloosheid of
gewelddadige krankzinnigheid.
Jin-Ye
Met Jin-Ye ofwel Vloeistoffen wordt
bedoeld alle lichaamsvochten behalve het Bloed: bijvoorbeeld: zweet,
tranen, maagsappen, speeksel, etter en urine. Het is de taak van de
vloeistoffen het lichaam vochtig te houden en gedeeltelijk haar, huid,
cellen, openingen, vlees, spieren, inwendige organen, gewrichten,
hersenen, merg en botten te voeden. De vloeistoffen ontstaan uit het
opgenomen voedsel en worden geabsorbeerd en gereguleerd door het Qi van
verschillende Organen, in het bijzonder de Nieren. Daarom kan men
stellen dat de Vloeistoffen afhankelijk zijn van Qi, en tegelijkertijd
dat Qi afhankelijk is van de vloeistoffen (omdat deze de Organen die Qi
reguleren, bevochtigen en voeden).
Het bloed en de Vloeistoffen maken deel uit van het totale vochtgehalte
van het lichaam. Hoewel er van nature veel overeenkomsten zijn, ligt
het verschil in de mate waarin ze voeden: het Bloed is krachtiger,
"dieper" en "voller". De vloeistoffen zijn Yin-Substanties. Een veel
voorkomende disharmonisch patroon van de Vloeistoffen is droogte van
bijvoorbeeld de lippen, de huid of de ogen.
Jing Luo of meridianen
Het woord Meridiaan is afgeleid van de
Franse vertaling van de Chinese term Jing Luo.
Jing betekent "er doorheen gaan" of "draad in het weefsel"; Luo
betekent "iets dat verbindt en aanhecht" of "een net". Meridianen zijn
de kanalen of paden waarlangs Qi en Bloed door het lichaam kunnen
worden gestuurd. De meridianen zijn geen bloedvaten, maar omvatten een
onzichtbaar netwerk dat alle Fundamentele Substanties en organen met
elkaar verbindt. Vanwege het feit dat de Meridianen alle delen van het
lichaam met elkaar verenigen, spelen ze een essentiële rol bij
het behoud van een harmonisch evenwicht. De Nei Jing zegt hierover: "De
Meridianen zetten Qi en Bloed in beweging, reguleren Yin en Yang,
bevochtigen pezen en botten en hebben een gunstige uitwerking op de
gewrichten. De Meridianen verbinden het innerlijke van het lichaam met
het uiterlijke. Dit is de basis van de acupunctuur: door gebruik te
maken van punten op de oppervlakte van het lichaam worden processen
binnen in het lichaam beïnvloed, omdat de activiteit van de
Substanties die door de Meridianen gaan worden beïnvloed.
Bijna alle acupunctuurpunten staan in verbinding met een Meridiaan en
ook de meeste kruiden zijn via een of meer Meridianen werkzaam.
De grote stroom
levensenergie bestaat uit twaalf hoofdmeridianen die symmetrisch, dus
zowel links als rechts, door het lichaam lopen. Daarnaast bestaan er
nog extra meridianen.
Elke hoofdmeridiaan hoort bij een bepaald orgaan, bijvoorbeeld bij de
lever, het hart of de nieren. De energie wordt voor een deel ook vanuit
de organen gemaakt, wanneer deze niet goed functioneren, kan een tekort
of teveel ontstaan waardoor het geheel uit evenwicht is en iemand ziek
wordt en pijnen krijgt. De Meridiaantheorie gaat uit van een
veronderstelling dat een stoornis in een Meridiaan verwarring in de
baan van een Meridiaan een disharmonie langs die Meridiaan veroorzaakt
of dat een zodanige verwarring het gevolg is van de disharmonische
toestand waarin het orgaan verkeerd dat met die Meridiaan is verbonden.
Zo kan een stoornis in de Maag Meridiaan bijvoorbeeld kiespijn in het
bovengebit veroorzaken omdat de Meridiaan daar door het tandvlees gaat.
Kiespijn in het ondergebit kan het gevolg zijn van een stoornis in de
Dikke Darm Meridiaan. Pijn in de lies kan evengoed het gevolg zijn van
een stoornis in de Lever Meridiaan als van een stoornis in de lever
zelf.
Een goed begrip van de onderlinge verbindingen tussen de Substanties,
de Organen en de Meridianen is het begin van een effectieve behandeling
met acupunctuur en kruiden. Het doel van alle behandelingsmethoden in
de Chinese geneeskunde is de verhouding tussen Yin en Yang in het
lichaam weer in evenwicht te brengen wanneer daarin stoornissen zijn
ontstaan.
Zang Fu of organen
De Zang Fu refereert naar het
functionele geheel dat men aan de organen toeschrijft in de Chinese
Geneeskunde, dit moet men onderscheiden van de anatomische organen der
Westerse geneeskunde.
De Chinese medische leer gaat uit van een aantal belangrijke Organen
die met elkaar en met de Fundamentele Substanties samenwerken. Dit
netwerk van Organen en Fundamentele Substanties geeft het lichaam
kracht bij de bewarende, verspreidende, behoudende, transformerende,
absorberende, verwijderende, opwaartse, neerwaartse, activerende en
kalmerende activiteiten. Wanneer deze allemaal op harmonische wijze
plaatsvinden, is het lichaam gezond en in evenwicht.
Dit is dus een betrekkelijk eenvoudige opvatting van gezondheid.
Gezondheid kan niet gemeten worden zoals in het Westen gebeurd.
Gezondheid is iets anders dan een verzameling van bepaalde meetbare
grootheden, zoals de chemische samenstelling van bloed of urine. In het
Westen kan gezondheid gemeten worden als een verschijnsel dat niets met
ziekte te maken heeft; de medische praktijk is gebaseerd op een
uitgebreid stelsel van theorieën. Voor Chinezen is gezondheid
echter een theoretische situatie, waarin zich geen abnormale
lichamelijke afwijkingen voordoen en een evenwichtig beeld wordt
getoond.
Weefsels
De belangrijkste weefsels volgens de
Chinese geneeskunde zijn de Botten, Pezen, Spieren, Bloedvaten en Huid.
De ogen, oren, neus, mond en tong worden gezien als de bovenste
openingen of als zintuigen, de onderste openingen zijn anus, urethra en
de geslachtsdelen.
Bijzondere organen zijn Merg, Beenderen, Hersenen, Uterus, Bloedvaten
en Galblaas.
De weefsels zijn misschien het belangrijkste om structuur te brengen in
de Chinese geneeskunde, maar hun belangrijkheid moet meer beschouwd
worden in termen van hun functie en hun relatie met andere systemen in
het lichaam.
De Chinese geneeskunde en filosofie houden zich niet zo bezig met
begrippen als oorzaak en gevolg, en doen ook geen moeite om van ieder
verschijnsel nauwkeurig de oorzaak te bepalen. Liever proberen ze het
verband te ontdekken tussen bepaalde gebeurtenissen en inzicht te
krijgen in het patroon daarvan. Zo denkt men ook anders over het
ontstaan van ziekte. Ze gaan er vanuit dat bepaalde factoren op het
lichaam van invloed zijn, die men in het Westen oorzaken zou noemen.
Waarom worden mensen
ziek?
Factoren uit een van de drie
categorieën (omgeving, emoties en levenswijze) kunnen ziekte
veroorzaken. Hoewel een van die factoren inderdaad aanwezig kan zijn
aan het begin van een ziekte, moet men deze nooit los zien van de
ziekte zelf. Iedere factor maakt deel uit van het web, het is een van
de vele draden waarmee de Chinese dokter een diagnose weeft.
Omgeving
De Zes Schadelijke Invloeden (Liu-Yin)
zijn factoren uit de categorie omgeving die een rol spelen bij ziekte.
Zij omvatten zes weerstypen (Wind, Kou, Vuur of Warmte, Vocht, Droogte
en Zomer of Hitte).
In en gezond lichaam is
er evenwicht tussen Yin en Yang. Dit wordt ondersteund
door een uitgebreid netwerk van actieve, aanvullende krachten die
opwekken of juist afremmen. Zo zorgt Qi er voor dat het Bloed stroomt,
maar ook dat het op zijn plaats blijft; het Hart bewaart het Shen en
doet het bloed circuleren; de Milt regelt het stijgen en de Maag het
dalen; de Lever regelt verspreiding, de Nieren verzorgen het
vasthouden; de Longen regelen de circulatie en het dalen van Qi; de
Nieren beheersen het in toom houden van Qi. Wanneer het evenwicht
verloren is, verliezen Yin en Yang hun harmoniserende karakter. Op
zo’n moment is het lichaam gevoelig voor de nadelige effecten
van een Schadelijke Invloed. Uiteraard is een Schadelijke Invloed een
gewoon natuurverschijnsel. Het wordt pas schadelijk als het in een
onjuiste verhouding met het lichaam komt te staan.
Wanneer het lichaam verzwakt is door onevenwichtigheid van Yin en Yang,
kan een bepaald weerstype het lichaam binnendringen en een Schadelijke
Invloed worden. Het lichaam maakt dan een conflict mee tussen de
Schadelijke Invloed en het Gewone Qi. Eerst ontmoet de binnendringende
Invloeden de Beschermende Qi van het lichaam. Wanneer dit laatste sterk
is, wordt de Invloed verdreven en vindt er een herstellingsproces
plaats. Wanneer Qi echter zwak is of de Schadelijke Invloed zeer
krachtig, ontstaat er ziekte die zich steeds verder uitbereidt en
daarbij ook de inwendige Organen betrekt.
Ziekten die worden veroorzaakt door in het lichaam binnendringende
Schadelijke Invloed, komen meestal plotseling op, zonder enige
waarschuwing. Ze worden gekenmerkt door een afkeer voor deze Invloed
(zoals angst voor kou, afkeer voor wind), koorts, rillingen, pijn in de
ledematen en algemene malaise. Deze symptomen ontstaan door pogingen
van het Gewone Qi en het Beschermende Qi om de Invloed te verdrijven.
Wanneer een Schadelijke Invloed op zo'n manier het lichaam van buitenaf
binnenkomt, wordt het een Uitwendige Schadelijke Invloed genoemd. Een
Schadelijke Invloed kan echter ook in het lichaam ontstaan. In dat
geval vertoont het lichaam dezelfde symptomen, maar een belangrijk
verschil is dat de ziekte dan meestal niet plotseling ontstaat en vaak
ook niet gepaard gaat met koorts en rillingen. Een Schadelijke Invloed
die zich in het lichaam ontwikkelt, wordt Inwendige Schadelijke Invloed
genoemd, dit komt vaak voor bij chronische ziekten.
De overeenkomst is dat alle Schadelijke Invloeden modellen en
denkbeelden zijn voor lichamelijke processen die vergeleken kunnen
worden met bepaalde weersomstandigheden en ook als zodanig worden
behandeld.
Emoties
In de Chinese Medische praktijk is
altijd ingezien dat emotionele factoren een rol spelen bij gezondheid
en ziekte.
Het emotionele leven kan niet los van het fysieke worden gezien. De
dokter moet bij het onderzoek oog hebben voor de psychologische
gesteldheid van de patiënt, omdat Fundamentele Substanties en
Organen sterk door de emotie worden beïnvloed.
Te veel of te weinig emoties zijn van invloed op het Qi en andere
Substanties.
De samenhang tussen emoties, Qi en de Organen is nuttig voor een
dokter, maar moet niet zonder nadenken of te stringent worden
toegepast. Hoewel men zegt dat de zeven emoties (vreugde, woede,
verdriet, droefheid, melancholie, angst en vrees) het lichaam het meest
beïnvloeden en wanneer een bepaalde emotie te veel overheerst
of onvoldoende aanwezig is over een langere periode, of plotseling heel
krachtig wordt, kan onevenwichtigheid ontstaan dus ziekten veroorzaken
in het lichaam. Het omgekeerde geldt ook: Inwendige
disharmoniën kunnen emotionele instabiliteit veroorzaken.
Levenswijze
De Chinezen hebben, evenals elke andere cultuur, veel nadruk gelegd op de manier waarop mensen hun leven leiden. Het ideale leven zou een leven zijn dat in harmonie is met het universum. Als dit bereikt wordt zal ook het innerlijke van de mens in harmonie zijn, zo veronderstelt men. Yin en Yang zullen evenals de emoties in evenwicht zijn.
http://www.sensipharm.nl/