Onderstaand bericht uit het nieuwsarchief van de Leidse universiteit.
Vet bestuderen om suiker te begrijpen
 |
| Dr. Peter Voshol: 'Men denkt nu dat je door die ontsteking eerst insulineresistentie krijgt, en dat er vervolgens van alles mis gaat met je vetmetabolisme. Maar het kan best zijn dat er twee verschillende mechanismen aan het werk zijn.' |
Vetstapeling
Leververvetting en type 2 diabetes. Er is een relatie
tussen, dat is bekend. Ook is sinds kort bekend dat een
ontstekingsreactie in de lever een belangrijke rol speelt bij het
ontstaan van zowel insulineresistentie als vetstapeling in de lever en
een verstoring van het vetmetabolisme in het hele lichaam. Maar hoe
ligt de relatie precies? Is de leververvetting een gevolg van de
insulineresistentie, of heeft de ontsteking ook een directe invloed op
het vetmetabolisme, los van de insuline-effecten?
Niche
Dr. Peter Voshol, in het LUMC als biomedicus verbonden aan de afdeling
endocrinologie van prof.dr. Hans Romijn en prof.dr. Louis Havekes, gaat
het de komende jaren haarfijn uitzoeken op moleculair niveau. Hij kreeg
er niet alleen een Vidi-subsidie voor, bedoeld om onderzoekers de kans
te geven een eigen niche te vormen binnen een onderzoeksinstelling,
maar daarbovenop nog een Career Development Grant
van het Diabetes Fonds. Samen goed voor 9.5 ton.
Metabool syndroom
Voshol: 'Type 2 Diabetes, ongevoeligheid voor insuline,
was vroeger een soort ouderdomsziekte. Maar toen begon steeds meer op
te vallen dat dikke mensen het ook kregen, en op jongere leeftijd.
Daarnaast kregen die mensen andere problemen, zoals een te hoog
cholesterolgehalte en hogere vetwaarden in het bloed. In de jaren
negentig is daar een naam voor bedacht: het metabole syndroom. In die
tijd viel het ook op dat 'vet' daar als een soort rode draad doorheen
liep: de mensen waren te dik, hun cholesterol ging omhoog, de
vetwaarden in het bloed waren verhoogd - allemaal vet. Eind jaren
negentig is er dan ook veel onderzoek gedaan naar de rol van vetzuren
bij type 2 diabetes.'
Ontsteking
Voor een belangrijke doorbraak in het onderzoek naar
type 2 diabetes zorgden onderzoekers van het Joslin Diabetes Center in
Boston, een onderdeel van Harvard Medical School. Zij ontdekten dat bij
mensen met flink overgewicht een ontstekingsreactie in de lever optrad,
die volgens hen de missing link moest zijn tussen
overgewicht en type 2 diabetes. Met een transgene muis, waarin de
ontstekingsreactie aan en uit kon worden gezet, lieten ze zien dat
insulineresistentie inderdaad afhankelijk was van de aanwezigheid van
die ontstekingsreactie. Zonder die ontsteking trad geen
insulineresistentie op, hoe dik de muizen ook waren.
Aspirine
Voshol: 'Bij een ontsteking denk je natuurlijk meteen
aan de reactie van het lichaam op een infectie door een virus of
bacteriën. Maar hier gaat het om een steriele infectie, niet
geïnitieerd door een virus of bacterie. Maar op cellulair
niveau is er bijna geen onderscheid te maken. Het eiwit dat deze
ontsteking ontketent, is NF-kB. Dat is hetzelfde eiwit dat een
ontstekingsreactie in werking zet als je iemand injecteert met
bacteriën. Net als bij een infectie denken de cellen: er is
iets raars aan de hand, en wij gaan daar wat tegen doen. Alleen, in dit
geval houden ze er niet meer mee op.'De ontdekking was ook voor de
kliniek meteen heel belangrijk, want hij bood de mogelijkheid in
klinische trials de ouderwetse ontstekingsremmer
aspirine in te gaan zetten tegen insulineresistentie. Voshol: 'In hoge
doseringen blijkt dat goed te werken.'
 |
Samenwerking
Voshol hoorde van de ontdekking op een congres, en was
meteen zeer geïnteresseerd. Hij hield zich bezig met de lever,
en had ook gezien dat vet daar niet goed voor was. En dat een lever
waarin te veel vet binnenkwam niet meer op insuline reageerde. Ook hij
wilde weten waardoor dat kwam. 'Vet zelf doet niet veel, dus er moet
iets ingrijpen. Dat iets bleek dus een ontsteking
te zijn.' Reden genoeg voor hem om de samenwerking te zoeken met het
Diabetes Center in Boston. Een samenwerking die een blijvend karakter
kreeg; een belangrijk deel van Voshols onderzoek zal in Boston
plaatsvinden.
Onafhankelijk
Wat hem echter nog niet lekker zat was de precieze
relatie tussen ontstekingsreactie, insulineresistentie en het
vetmetabolisme. Voshol: 'Men denkt nu: Je krijgt door die ontsteking
eerst insulineresistentie, en vervolgens gaat er van alles mis met je
vetmetabolisme. Maar het kan best zijn dat er twee verschillende
mechanismen aan het werk zijn. Het is wel duidelijk dat
insulineresistentie inderdaad iets met het vetmetabolisme doet, maar we
zien ook dat diabetespatiënten die hun glucose aardig onder
controle hebben, hun vet helemaal niet altijd onder controle hebben.
Bovendien: aspirine heeft niet alleen een gunstig effect op het
glucosemetabolisme maar ook, en zelfs iets sneller, op het
vetmetabolisme. We willen dus weten wat die ontsteking direct met het
vetmetabolisme doet, onafhankelijk van de insulineresistentie.'
muizen
Voshol: 'Wij denken dat die ontstekingsreactie ook
direct kan leiden tot vervetting. Je ziet het in de muizen uit Boston
waarin de ontstekingsreactie altijd aan staat. Daarin staan ook de
vetgenen aan. En als je het ontstekingsmechanisme uitzet gaan ook de
vetgenen uit.' Om de gevolgen voor het vetmetabolisme volledig
onafhankelijk van variatie in de insulineopname te bestuderen, gaat
Voshol muizen zo manipuleren dat hun lever altijd ongevoelig is voor
insuline. Die muizen gaat hij vervolgens kruisen met twee extremen: met
muizen waarin de ontstekingsreactie standaard aan staat, en met muizen
waarin die ontstekingsreactie standaard wordt onderdrukt.
Sleuteleiwitje
Voshol: 'En dan gaan we kijken: hoe komt het vet in het
bloed en hoe gaat het er weer uit? Hoe is het gesteld met het vet in de
lever? Ook gaan we de muizen een hoog vetdieet geven. Wat zien we als
we vervolgens de ontsteking in de lever acuut uitzetten. Zien we dan
verbetering? En zien we een aantal genen veranderen waarvan we weten
dat ze te maken hebben met het vetmetabolisme? Welk sleuteleiwitje
geeft de effecten? Om welk gen gaat het? We willen het allemaal weten.
Want we weten, ondanks de vethype, nog veel te weinig van het
vetmetabolisme.'
Leverbiopten
Voshol: 'Dit gaat allemaal over muizen. Maar gebeurt in
mensen hetzelfde? Want daar gaat het uiteindelijk om. We willen
suikerziekte beter begrijpen en behandelen. Daarom gaan we in de
laatste periode van ons onderzoek, ook leverbiopten van
patiënten bekijken. Zie je verschillen in het vetmetabolisme
tussen diabetespatiënten die met aspirine behandeld zijn en
patiënten die niet behandeld zijn? Of in patiënten
die wel heel dik zijn, maar nog geen diabetes hebben?'
Polypil
Niet alleen insulineresistentie blijkt te maken te
hebben met een ontstekingsreactie, hetzelfde is de afgelopen jaren
aangetoond voor atherosclerose, de aderverkalking die verantwoordelijk
is voor hersen- en hartinfarcten. Daarbij is sprake van een permanente
ontsteking van de vaatwand. Vallen de grenzen tussen de medische
specialismen zo langzamerhand niet weg? Voshol: 'De overeenkomsten
worden in ieder geval groter. De mechanismen in het lichaam blijken op
elkaar te lijken. Ontstekingen spelen een rol bij atherosclerose, en
ook bij diabetes. En het vetmetabolisme blijkt overal belangrijk voor
te zijn. Misschien is er inderdaad zo'n polypil nodig, die algemene
mechanismen aanpakt. Hoewel ik persoonlijk toch meer heil zie in fruit
en groente eten, bewegen en niet roken.'
21 augustus 2006 - HP
Terug naar steriele onstekingen.